W dzisiejszym dynamicznym środowisku biznesowym w Polsce, zrozumienie statusu spółki w kontekście definicji "cudzoziemca" jest absolutnie kluczowe. Ten artykuł ma za zadanie rozwiać wszelkie wątpliwości, precyzyjnie wyjaśniając, kiedy polskie prawo uznaje spółkę za cudzoziemca, w jakich sytuacjach wymagane jest złożenie stosownego oświadczenia, a co najważniejsze dostarczy gotowy wzór dokumentu, który pozwoli uniknąć kosztownych błędów i usprawni formalności.
Status spółki jako cudzoziemca kluczowe informacje dla firm w Polsce
- Definicja "cudzoziemca" dla spółek opiera się na Ustawie o nabywaniu nieruchomości z 1920 r., obejmując podmioty z siedzibą za granicą lub kontrolowane przez nie.
- Spółka z siedzibą w Polsce jest uznawana za cudzoziemca, jeśli podmiot zagraniczny kontroluje ponad 50% głosów.
- Oświadczenie o statusie cudzoziemca jest wymagane m.in. w przetargach publicznych, przy zakupie nieruchomości oraz ubieganiu się o dotacje.
- Kluczowe elementy oświadczenia to dane spółki, deklaracja statusu oraz klauzula o odpowiedzialności karnej za fałszywe informacje.
- Złożenie nieprawdziwego oświadczenia grozi karą pozbawienia wolności na podstawie art. 233 Kodeksu karnego.
Dlaczego status cudzoziemca ma znaczenie dla twojej firmy
Z mojego doświadczenia wynika, że wielu przedsiębiorców, zwłaszcza tych prowadzących działalność z kapitałem zagranicznym lub wchodzących w międzynarodowe struktury, często bagatelizuje kwestię statusu spółki jako "cudzoziemca". Tymczasem, jak się okazuje, zrozumienie tej definicji jest fundamentalne dla prawidłowego funkcjonowania firmy w Polsce. Ma to bezpośredni wpływ na szereg formalności prawnych i procedur, od udziału w przetargach publicznych, przez nabywanie nieruchomości, aż po ubieganie się o różnego rodzaju dotacje. Niewłaściwa ocena tego statusu może prowadzić do poważnych konsekwencji, włącznie z unieważnieniem umów czy wykluczeniem z postępowań.
Krok 1: Kto jest spółką-cudzoziemcem w świetle prawa?
Definicja ustawowa: o co dokładnie chodzi w przepisach?
Kluczową podstawą prawną, która definiuje pojęcie "cudzoziemca" w kontekście spółek, jest Ustawa z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców. Choć nazwa ustawy sugeruje wąski zakres, jej definicje są szeroko stosowane w polskim obrocie prawnym. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 4 tej ustawy, za cudzoziemca uważa się osobę prawną i spółkę handlową nieposiadającą osobowości prawnej, która ma siedzibę za granicą. To oznacza, że każda spółka, niezależnie od jej formy prawnej, której główna siedziba znajduje się poza granicami Polski, automatycznie kwalifikuje się jako cudzoziemiec.
Siedziba w Polsce to nie wszystko: kluczowe kryterium kontroli
Co jednak z firmami, które mają siedzibę w Polsce, ale ich kapitał pochodzi z zagranicy? Tutaj sprawa staje się nieco bardziej złożona. Ustawa idzie o krok dalej, wskazując, że za cudzoziemca uważa się również spółkę z siedzibą w Rzeczypospolitej Polskiej, która jest kontrolowana bezpośrednio lub pośrednio przez cudzoziemców. To bardzo ważny niuans, który często umyka uwadze, a może mieć dalekosiężne konsekwencje dla polskiej spółki.
Jak ustalić, czy w spółce występuje kontrola zagraniczna (ponad 50% głosów)?
Aby precyzyjnie określić, czy polska spółka jest kontrolowana przez podmiot zagraniczny, musimy przyjrzeć się strukturze jej kapitału i prawom głosu. Spółka jest uznawana za kontrolowaną, a co za tym idzie za cudzoziemca w rozumieniu ustawy jeśli podmiot zagraniczny (lub podmioty zagraniczne) dysponuje bezpośrednio lub pośrednio ponad 50% głosów na zgromadzeniu wspólników lub walnym zgromadzeniu. Dotyczy to także sytuacji, gdy podmiot zagraniczny ma pozycję dominującą w rozumieniu przepisów Kodeksu spółek handlowych. Analiza ta wymaga dokładnego prześledzenia całego łańcucha właścicielskiego, co bywa wyzwaniem w przypadku skomplikowanych struktur korporacyjnych. Zawsze radzę, aby w takich sytuacjach dokładnie zbadać akty założycielskie i wszelkie umowy wspólników.
Krok 2: Kiedy oświadczenie o statusie cudzoziemca jest wymagane?
Przetargi publiczne: stały element dokumentacji ofertowej
Jedną z najczęstszych sytuacji, w której spotykamy się z koniecznością złożenia oświadczenia o statusie cudzoziemca, są przetargi publiczne. Zamawiający, chcąc upewnić się co do statusu prawnego wykonawców, bardzo często wymagają takiego dokumentu jako elementu wstępnych oświadczeń wykonawcy. Jest to szczególnie istotne w kontekście przepisów dotyczących bezpieczeństwa państwa, gdzie pochodzenie kapitału ma znaczenie. Brak tego oświadczenia lub złożenie go w sposób nieprawidłowy może skutkować wykluczeniem z postępowania.
Zakup nieruchomości: formalność, bez której nie podpiszesz aktu notarialnego
To właśnie w kontekście nabywania nieruchomości ustawa z 1920 roku ma swoje pierwotne zastosowanie. Jeśli Twoja spółka planuje zakup nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego w Polsce, złożenie oświadczenia o statusie cudzoziemca jest obligatoryjne. Bez tego dokumentu notariusz nie będzie mógł sporządzić aktu notarialnego. W przypadku, gdy spółka jest cudzoziemcem, konieczne może być uzyskanie zezwolenia ministra właściwego do spraw wewnętrznych, co jest osobną, często długotrwałą procedurą.
Dotacje i finansowanie publiczne: gdzie jeszcze wymagane jest oświadczenie?
Poza przetargami i zakupem nieruchomości, oświadczenie o statusie cudzoziemca może być wymagane w wielu innych formalnych procedurach. Z moich obserwacji wynika, że często pojawia się ono przy ubieganiu się o niektóre dotacje, subwencje lub finansowanie z funduszy publicznych, zarówno krajowych, jak i unijnych. Instytucje zarządzające tymi środkami chcą mieć pełen obraz beneficjenta. Ponadto, dokument ten może być niezbędny w procedurach koncesyjnych i licencyjnych w określonych sektorach gospodarki, np. w energetyce, telekomunikacji czy sektorze obronnym, gdzie kwestie własności i kontroli mają strategiczne znaczenie.
Krok 3: Jak przygotować oświadczenie o statusie cudzoziemca (wzór i instrukcje)
Uniwersalny wzór oświadczenia o statusie cudzoziemca
Poniżej przedstawiam uniwersalny wzór oświadczenia, który można dostosować do konkretnej sytuacji. Pamiętaj, aby wypełnić wszystkie pola oznaczone nawiasami kwadratowymi.
[Miejscowość], dnia [data]
OŚWIADCZENIE O STATUSIE SPÓŁKI W ROZUMIENIU USTAWY O NABYWANIU NIERUCHOMOŚCI PRZEZ CUDZOZIEMCÓW
Ja, niżej podpisany/a:
[Imię i Nazwisko]
[Stanowisko/Funkcja w spółce]
działając w imieniu i na rzecz spółki:
[Pełna nazwa spółki]
z siedzibą w: [Adres siedziby spółki]
KRS: [Numer KRS]
NIP: [Numer NIP]
oświadczam, że:
[Wariant A - spółka NIE JEST cudzoziemcem]
Spółka [Pełna nazwa spółki] NIE JEST cudzoziemcem w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (Dz.U. 2023 poz. 1770 z późn. zm.), tj. nie jest osobą prawną ani spółką handlową nieposiadającą osobowości prawnej z siedzibą za granicą, ani spółką z siedzibą w Rzeczypospolitej Polskiej kontrolowaną bezpośrednio lub pośrednio przez cudzoziemców.
[Wariant B - spółka JEST cudzoziemcem]
Spółka [Pełna nazwa spółki] JEST cudzoziemcem w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (Dz.U. 2023 poz. 1770 z późn. zm.), ponieważ [podać podstawę, np. posiada siedzibę za granicą / jest kontrolowana bezpośrednio/pośrednio przez podmiot zagraniczny, który dysponuje powyżej 50% głosów na zgromadzeniu wspólników/walnym zgromadzeniu].
Jestem świadomy/a odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia wynikającej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego.
[Podpis]
[Imię i Nazwisko]
Jak poprawnie wypełnić dane spółki i osoby składającej oświadczenie?
Wypełnienie oświadczenia wymaga precyzji. Oto instrukcje krok po kroku:
- Miejscowość i data: W prawym górnym rogu wpisz miejscowość, w której oświadczenie jest składane, oraz aktualną datę.
- Dane osoby składającej oświadczenie: Wpisz swoje pełne imię i nazwisko oraz stanowisko lub funkcję, jaką pełnisz w spółce (np. Prezes Zarządu, Prokurent). Upewnij się, że jesteś uprawniony do reprezentowania spółki.
- Pełna nazwa spółki: Podaj pełną, oficjalną nazwę spółki, taką jak widnieje w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS).
- Adres siedziby spółki: Wpisz dokładny adres siedziby spółki.
- Numer KRS i NIP: Te numery są kluczowe dla identyfikacji spółki. Upewnij się, że są poprawne.
Najważniejsza część: prawidłowa treść deklaracji (wariant pozytywny i negatywny)
To jest serce całego oświadczenia i tutaj nie ma miejsca na pomyłki. Musisz wybrać jeden z dwóch wariantów deklaracji, który precyzyjnie odzwierciedla status Twojej spółki. Jeśli spółka nie jest cudzoziemcem, wybierz Wariant A. Jeśli natomiast jest, wybierz Wariant B i co bardzo ważne, koniecznie podaj podstawę prawną, czyli konkretny powód, dla którego spółka jest uznawana za cudzoziemca (np. siedziba za granicą lub kontrola przez podmiot zagraniczny z ponad 50% głosów). Precyzyjne uzasadnienie w Wariancie B jest absolutnie niezbędne, aby oświadczenie było ważne i kompletne.
Klauzula o odpowiedzialności karnej: dlaczego nie można jej pominąć?
Klauzula o świadomości odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia jest elementem obligatoryjnym i nie wolno jej pomijać. Jej obecność ma na celu podkreślenie wagi składanego dokumentu i odstraszenie od prób podawania nieprawdziwych informacji. Odwołuje się ona do art. 233 § 1 Kodeksu karnego, który jasno określa konsekwencje składania fałszywych zeznań. Podpisując oświadczenie z tą klauzulą, potwierdzasz, że masz pełną świadomość prawnych konsekwencji ewentualnego kłamstwa.
Najczęstsze błędy i wątpliwości oraz sposoby ich unikania
Błędna ocena struktury kapitałowej i stosunku kontroli
Jednym z najczęstszych błędów, jakie obserwuję, jest niewłaściwa ocena struktury kapitałowej spółki, zwłaszcza w przypadku złożonych powiązań. Przedsiębiorcy często nie zdają sobie sprawy, że nawet pośrednia kontrola przez podmiot zagraniczny, np. poprzez sieć spółek-córek, może skutkować uznaniem polskiej spółki za cudzoziemca. Należy dokładnie przeanalizować, kto faktycznie dysponuje ponad 50% głosów na zgromadzeniu wspólników lub walnym zgromadzeniu. W razie wątpliwości, zawsze rekomenduję konsultację z prawnikiem specjalizującym się w prawie handlowym, aby uniknąć kosztownych pomyłek.
Kto jest uprawniony do podpisania oświadczenia w imieniu spółki?
Kolejną kwestią, która budzi wątpliwości, jest to, kto faktycznie ma prawo podpisać oświadczenie w imieniu spółki. Oświadczenie musi być podpisane przez osobę lub osoby uprawnione do reprezentacji spółki zgodnie z jej statutem lub umową spółki oraz wpisem do KRS. Zazwyczaj są to członkowie zarządu, działający samodzielnie lub łącznie, albo prokurenci. Niewłaściwa reprezentacja może skutkować nieważnością oświadczenia, co z kolei może prowadzić do poważnych problemów prawnych i proceduralnych. Zawsze sprawdź aktualny odpis z KRS, aby upewnić się co do sposobu reprezentacji.
Przeczytaj również: KRUK S.A.: Co to za firma? Jak działa i jak wyjść z długów?
Co grozi za złożenie nieprawdziwego oświadczenia? Analiza konsekwencji prawnych
Jak już wspomniałem, złożenie nieprawdziwego oświadczenia to nie tylko błąd formalny, ale przestępstwo. Art. 233 § 1 Kodeksu karnego jasno stanowi: "Kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8". W przypadku oświadczenia o statusie cudzoziemca, które często jest składane w postępowaniach publicznych (przetargi, nabycie nieruchomości), konsekwencje mogą być bardzo poważne. Oprócz kary pozbawienia wolności, fałszywe oświadczenie może prowadzić do unieważnienia czynności prawnej (np. umowy kupna nieruchomości), wykluczenia z przetargu, utraty dotacji, a także do utraty reputacji firmy. Dlatego też, przed podpisaniem, należy z najwyższą starannością zweryfikować wszystkie fakty.
